W Polsce joga jest obecna od nieco ponad stu lat. Jej dzisiejszy kształt – jej miejsce w życiu jednostki, jej usytuowanie w przestrzeni społecznej, jej funkcje, jej odbiór (i to zarówno ten pozytywny, jak i negatywny) nie powielają – jak mogłoby się zdawać – losów jogi na Zachodzie, gdzie jest obecna znacznie dłużej niż w Polsce. „Import" i adaptacja wzorców zachodnich dotyczą bowiem ostatnich dziecięciu, może piętnastu lat, a więc czasu gdy joga stała się w Polsce zjawiskiem powszechnym i masowym. Dzieje wcześniejsze, a w szczególności okres od przełomu XIX i XX wieku do wybuchu drugiej wojny światowej jest czasem, w którym powstają specyficzne (i specyficznie) polskie adaptacje i interpretacje jogi, które zostały zdeterminowane przez określoną sytuację polityczną, w jakiej znalazła się Polska i są odpowiedzią na proreformatorskie potrzeby ówczesnych czasów. Badania Agaty Świerzowskiej dotyczą dziejów jogi w Polsce ze szczególnym uwzględnieniem jej najwcześniejszych etapów. Badania te nie są jednak jedynie próbą systematycznego opisania historii tej dyscypliny. Ukazanie historii jogi staje się bowiem pretekstem do zrekonstruowania antropologii i myśli społecznej, kryjącej się w programie „polskiej jogi" i stanowiącej o jej specyfice. 

Wojciech Klimczyk w swojej pracy badawczej zajmuję się społeczną rolą tańca. Jego badania mają charakter zarówno historyczny jak też dotyczą współczesności. Mają pomóc zrozumieć, w jaki sposób tworzy się kinetyczny światopogląd epoki, jakie miejsce zajmuje w ludzkiej świadomości ciało w ruchu i do jakich konsekwencji praktycznych to prowadzi. W pierwszej mierze interesuje Klimczyka taniec sceniczny ze szczególnym uwzględnieniem tańca współczesnego. Stara się opowiadać o nim jako aktywności uwikłanej w skomplikowanej gry kulturowe, wchodzącej w dialog z innymi dziedzinami sztuki i z przemianami społecznymi. Jego szczegółowe badania dotyczą specyfiki procesu twórczego, a przede wszystkim stosowanych przez artystów strategii ruchowych o charakterze krytycznym: bezruchu, ruchu spowolnionego, arytmicznego, wykorzystującego estetykę ekscesu. W rozważaniach historycznych szuka odpowiedzi na pytanie o rolę, jaką w historii cywilizacji europejskiej taniec odgrywał w budowaniu najróżniejszych wspólnot: od lokalnych po narodowe i ponadnarodowe. Prowadzi to do zwrócenia szczególnej roli na związki tańca z szeroko rozumianą polityką. Efektem badań stały się m.in. praca doktorska Anthropology of Contemporary Dance Theatre. Dynamics of artistic practice oraz książka Wizjonerzy ciała. Panorama współczesnego teatru tańca (Kraków 2010).

Tradycje ezoteryczne stanowią niezwykle ważny aspekt kultury zachodniej, którego źródeł można szukać jeszcze w koncepcji starożytnej gnozy. Jako takie stanowiły one zawsze alternatywny nurt w dziejach zachodniej duchowości, zazwyczaj stojący w opozycji do wierzeń chrześcijańskich, które zyskały status ortodoksyjnych. Ideami charakterystycznymi dla ezoterycznych tradycji zajmuje się przede wszystkim Karolina Maria Kotkowska, współpracując często z Agatą Świerzowską.

Przedmiotem zainteresowań Karoliny Marii Kotkowskiej jest specyfika środowisk ezoterycznych w XIX i XX wieku, działalność Towarzystwa Teozoficznego w Polsce oraz metodologia badań zachodniego ezoteryzmu. W badaniach uwzględnia perspektywy historii idei (historii intelektualnej), esoteric studies, antropologii symbolicznej V. Turnera i interpretacyjnej C. Geertza oraz kategorii wypracowanych przez B. Latoura. Prowadzi także studia komparatystyczne.

Agata Świerzowska bada ezoteryzm zachodni i niedogmatyczne formy duchowości (alternatywne tradycje duchowe) i religijności końca XIX i początku XX wieku w Polsce (źródła, przedstawiciele, nurty, obecność w różnych dziedzinach kultury) ze szczególnym uwzględnieniem wątków orientalnych; wegetarianizm i promocja zdrowia w Polsce do 1939 roku. Badania i ich wyniki są wykorzystywane podczas prowadzonych zajęć dot. religii, religijności i ich przemian, systemów żywieniowych, dyscyplin psychofizycznych.

Badania dotyczą szeroko pojętej starożytnej kultury celtyckiej, jej wielorakich przejawów oraz wpływów na różnorodne obszary życia, również współczesnego. Badania obejmują: funkcjonowanie celtyckiego ustroju społecznego; pozycję i rolę warstwy druidycznej, kobiety oraz mężczyzny w tejże społeczności; mitologię i wierzenia; miejsca kultu; kalendarz świąt; eschatologię; rodzaj bohaterów celtyckich; sztukę celtycką (literaturę, elementy zdobnicze, także architektoniczne, ich symbolikę); wpływ kultury celtyckiej na kształtowanie się tradycji arturiańskiej; wpływ kultury celtyckiej na chrześcijaństwo (chrześcijaństwo celtyckie); ślady kultury celtyckiej na ziemiach Polski; przejawy kultury celtyckiej we współczesnych kulturach europejskich (m.in. w kulturze popularnej). Badania prowadzi Bożena Gierek.

Badania mają charakter socjolingwistyczny, z uwzględnieniem perspektywy historycznej oraz uwarunkowań ekonomicznych. Uwzględnienie perspektywy historycznej jest konieczne w celu prześledzenia rozwoju angielskiej (później brytyjskiej) polityki kolonialnej (wykorzystującej instrumenty ekonomiczne) wobec Irlandii i jej wpływu na język irlandzki. Współczesnych trendów rozwoju ekonomicznego oraz związanych z nimi procesów globalizacyjnych nie sposób pominąć w formowaniu polityki językowej XXI wieku. Język jako wytwór społeczeństwa, jego kultury zawsze pozostaje w centrum życia społecznego, stąd punktem wyjścia do badań nad językiem jest badanie aspektów tego życia, spojrzenie na język jako wytwór kultury, ale także jako element kulturotwórczy, jak i na jego miejsce i rolę w kształtowaniu się tożsamości narodowej. Badania prowadzi Bożena Gierek.

Badania dotyczą obecności rytuałów, ich znaczenia i funkcji, jaką pełnią zarówno w tradycyjnych jak i współczesnych społeczeństwach, zarówno w obszarze religijnym jak i świeckim. Szczególna uwaga poświęcona jest dawnym rytuałom, które są sprawowane we współczesnych społecznościach, jak i przenikaniu się sfery religijnej i świeckiej, czy też przeniesieniu (wykorzystaniu) rytuałów z jednej sfery (głównie religijnej) do drugiej, co jest jednym z przejawów desakralizacji dawnych rytuałów. Badania prowadzi Bożena Gierek.

Anna Kuchta prowadzi porównawcze badania dotyczące twórczości literackiej tzw. generacji „po”, a więc drugiego pokolenia Żydów w Polsce po Holokauście, w świetle pytań o wpływ postpamięci na tożsamość i świadomość osób urodzonych po wojnie oraz o możliwość tworzenia własnych narracji wśród odziedziczonych wspomnień. Podejmowane przez nią wątki eksplorują zagadnienia postpamięci w polskim kontekście historyczno-politycznym i ukazują wielowymiarowość strategii tożsamościowych przedstawicieli pokolenia „po”. Efektem jej prac była między innymi publikacja Wobec postpamięci (2020).

Paulina Tendera pracuje na tekstach i materiałach źródłowych dotyczących sztuki polskiej XX wieku, szczególnie Krakowa. Efektem badań jest publikacja: „Pamiętniki Marcina Samlickiego” (2023) Wydawnictwo Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie oraz Académie des Hauts Cantons, t. I, ss. 697 (ISBN: 978-83-66564-69-5, 978-2-9544931-0-7) i t. II, ss. 1007 (ISBN: 978-83-66564-70-1, 978-2-9544931-8-3), wstęp, redakcja naukowa i opracowanie Paulina Tendera. 

Praca nad pamiętnikami malarz Marcina Samlickiego, która trwała 5 lat i polegała na odczytaniu, spisaniu, zredagowaniu oraz wydaniu tych rękopisów. Paulina Tendera pracowała w oparciu o materiały w archiwach miejskich w Bochni i Krakowie, archiwach UJ oraz ASP, a także odbyła wyjazd badawczy oraz wygłosiłam referat w miejscowości Le Vigan we Francji, z którą związany był malarz. 

Anna Kuchta prowadzi badania dotyczące porównawczej analiza podmiotów mających kluczowy wkład w kształtowanie pamięci zbiorowej o Holokauście w Europie. Badania realizowane są w dyscyplinie nauki o kulturze i religii i skoncentrowane na kwestiach pamięcioznawczych w zakresie studiów nad Holokaustem.

W ramach projektu badawczego "Rola International Tracing Service (ITS) w kształtowaniu pamięci zbiorowej o Holokauście" (nr. 2023/07/X/HS3/00342) Anna Kuchta bada instytucję ITS, której międzynarodowy charakter, sprawia, że jej analiza wykracza poza ramy pamięci narodowej, kierując rozważania w stronę takich kontekstów jak wielokierunkowość, kosmopolityczność (Levy & Sznaider 2002, 2006; Assmann, A. 2010) czy transkulturowość/transnarodowość (Craps & Rothberg 2011) pamięci Holokaustu. 

W ramach projektu "Central European Memory of the Holocaust in a Multicultural and Multidimensional Perspective" (CEMORY), finansowanego w ramach programu Citizens, Equality, Rights and Values Programme (CERV) Komisji Europejskiej, Anna Kuchta wraz z zespołem (Karolina Maria Kotkowska, Karol Wilczyński, Paulina Tendera) skupia się na zagadnieniu wielonarodowej, wielokulturowej, wielokierunkowej pamięci Holokaustu w Europie w odniesieniu do współczesności i aktualnych kwestii społecznych widocznych w krajach Unii Europejskiej.

W ramach projektu CEMORY realizowane jest połączenie komponentu badawczego (oscylującego wokół takich koncepcji, jak wielokierunkowa i kosmopolityczna pamięć Holokaustu, studia nad traumą, studia nad migracją, polityka równościowa i antydyskryminacyjna) z działaniami praktycznymi, edukacyjnymi, artystycznymi, które odnoszą się do tematu. W celu ich realizacji do współpracy w charakterze partnerów zaproszone zostały instytucje (fundacje, organizacje pozarządowe, podmioty badawcze i artystyczne), które będą odpowiedzialne za wykonanie zadań praktycznych: warsztatów edukacyjnych i antydyskryminacyjnych, wystaw, webinarów, konferencji kierowanych do szerokiego zakresu odbiorców, także poza środowiskiem akademickich. Projekt wspiera integrację europejską, łącząc instytucje z Polski z partnerami zagranicznymi, jak również upowszechniając wiedzę o wartościach europejskich w odniesieniu do polskiego dziedzictwa narodowego oraz promując polską działalność naukową, edukacyjną i artystyczną na międzynarodowej arenie Unii Europejskiej. Projekt CEMORY został objęty honorowym patronatem Ministerstwa Kultury.

Elżbieta Olzacka prowadzi badania nad pamięcią zbiorową, muzeami i procesami memorializacji związanymi ze współczesnymi konfliktami zbrojnymi na przykładzie rosyjskiej agresji przeciwko Ukrainie. Jej zainteresowania obejmują zarówno materialne formy upamiętniania (pomniki, wystawy, sztukę publiczną), jak i praktyki społeczne, w których kształtowane są znaczenia wydarzeń związanych z Rewolucją Godności (2013–2014) oraz wojną w Donbasie (od 2014). Analiza ta pozwala uchwycić relacje między pamięcią komunikatywną, związaną z doświadczeniem świadków, a pamięcią kulturową, utrwalającą traumatyczne wydarzenia poprzez instytucje i artefakty.

W ramach projektu badawczego wspieranego przez Wydział Filozoficzny UJ oraz inicjatywę ID.UJ (POB Heritage) Elżbieta Olzacka analizowała publiczne reprezentacje przemocy w muzealnych wystawach dotyczących trwającego konfliktu zbrojnego, a także wyzwania estetyczne i etyczne związane z ich tworzeniem. Studium przypadków objęło trzy ukraińskie wystawy o wojnie w Donbasie (Kijów, Dniepr, Iwano-Frankiwsk), dokumentowane podczas badań terenowych prowadzonych w latach 2017-2019 roku, oraz ich kontynuacje w przestrzeni cyfrowej jako wirtualne przestrzenie pamięci.

Integralnym elementem projektu był staż badawczy w Institute for the Public Understanding of War and Conflict (Imperial War Museum, Londyn), odbyty w kwietniu 2022 roku, ukierunkowany na poznanie światowych trendów w dziedzinie zarządzania dziedzictwem związanym z konfliktami zbrojnymi. Badania Elżbiety Olzackiej realizowane były także w ramach stypendium przyznanego przez Center for Urban History of East Central Europe we Lwowie (2019) oraz programu Prisma Ukraїna (2018–2019). We wrześniu 2022 roku odbyła również staż w ramach programu PROM (NAWA) na Uniwersytecie w Sarajewie, co pozwoliło na rozszerzenie badań o wymiar porównawczy.

Po 2022 roku, wraz z pełnoskalową rosyjską inwazją, badania Elżbiety Olzackiej zyskały nowy wymiar: analizuje ona, jak muzea wojenne (m.in. Muzeum Historii Ukrainy w II wojnie światowej w Kijowie) wykorzystują media cyfrowe, strony internetowe, wystawy online, profile w mediach społecznościowych, do upamiętniania, interpretacji oraz mobilizowania odbiorców wobec rosyjskiej agresji.

Elżbieta Olzacka prowadzi badania w ramach interdyscyplinarnego projektu HER-UKR: Challenges and opportunities for EU heritage diplomacy in Ukraine (2023–2026), realizowanego przez konsorcjum 15 uniwersytetów pod koordynacją KU Leuven w ramach Erasmus+ Jean Monnet Network. Projekt ma na celu budowę globalnej sieci badawczo-edukacyjnej, generowanie i wymianę wiedzy na temat dyplomacji dziedzictwa UE, ze szczególnym uwzględnieniem Ukrainy, a także gromadzenie i upowszechnianie dobrych praktyk w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego w Europie Środkowej i Wschodniej oraz dostarczanie solidnych rekomendacji decydentom UE.

Badania Elżbiety Olzackiej koncentrują się na analizie działań polskich inicjatyw instytucjonalnych (m.in. Centrum Pomocy dla Kultury na Ukrainie, Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA) oraz oddolnych (takich jak Komitet Pomocy Muzeom Ukrainy), ze szczególnym uwzględnieniem mechanizmów współpracy z instytucjami ukraińskimi, relacji z organizacjami międzynarodowymi i instytucjami UE, a także roli muzeów jako aktorów dyplomacji dziedzictwa.

Badania te mają charakter interdyscyplinarny, łącząc refleksję akademicką z podejściem praktycznym. Analiza nie tylko dokumentuje konkretne działania, lecz także wnosi istotny wkład do rozwoju polityki UE w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego w sytuacjach konfliktowych, poprzez identyfikację dobrych praktyk i mechanizmów efektywnej współpracy.

Gemmy z okresu rzymskiego są przedmiotem badań Grażyny Bąkowskiej-Czerner. W ubiegłych latach zajmowała się ikonografią na gemmach magicznych, na ten temat napisała również rozprawę doktorską.  Ikonografia jest odzwierciedleniem panującej na danym terenie religii, kultury, prądów filozoficzno-religijnych. Niektóre gemmy były amuletami odwołującymi się niekiedy do tajemniczych kultów i magii. Inskrypcje wyobrażane na gemmach bardzo często nawiązują do papirusów magicznych. Obecnie opracowywane są gemmy antyczne pochodzące ze stanowiska Novae (Svishtov, Bułgaria) w ramach prac Międzynarodowej Interdyscyplinarnej Ekspedycji Archeologicznej Novae Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i Bułgarskiej Akademii Nauk. Wstępne wyniki badań przedstawione zostały na kongresie w Ruse (XII International Limes Congress).

Na terenie stanowiska z okresu hellenistyczno-rzymskiego Marina El-Alamein od roku 2008 odkrywane i zabezpieczane są termy rzymskie. W badaniach tych w ramach Polsko-Egipskiej Misji Konserwatorskiej bierze udział Grażyna Bąkowska-Czerner. Są to jedne z nielicznych tak dobrze zachowanych łaźni rzymskich na terenie Egiptu. Znajdują się w samym centrum miasta. Już po wstępnych badaniach zauważono kilka faz przebudowy. O długim użytkowaniu łaźni świadczą również liczne warstwy malowideł ściennych. Termy nie były duże, ale bardzo eleganckie. Podłogi pokrywały mozaiki albo marmurowe płyty. Odkrywane są detale architektoniczne, fragmenty polichromii, które są również świadectwem bogatego wystroju pomieszczeń. Ceramiki, szkło, a także monety, znajdowane na stanowisku, pomagają datować powstanie i funkcjonowanie łaźni. Celem prowadzonych prac jest odsłonięcie całego zespołu łaźni, rozpoznanie układu funkcjonalnego, datowanie oraz znalezienie analogii. Wstępne wyniki badań zostały przedstawione na kilku konferencjach w tym międzynarodowych oraz opublikowane w artykułach.   

Ceramika z okresu meroickiego znaleziona na stanowisku Gebel Barkal/Napata (Sudan) od 2004 roku jest przedmiotem studiów Grażyny Bąkowskiej-Czerner. Badania prowadzone są w ramach projektu Włoskiej Misja Archeologiczna Uniwersytetu Ca'Foscari w Wenecji. W ostatnich latach częściowo odsłonięte zostały dwa pałace (Pałac Natkamani i B2400) oraz struktura określana jako B2200. Ceramika pochodząca z tych obiektów jest wysokiej jakości, wiele naczyń było dekorowanych, głównie malowanych. Wizerunki nawiązują do religii egipskiej, a także kultury hellenistycznej oraz do lokalnych tradycji. Naczynia używane były do różnych celów, do przechowywania produktów, do gotowania, inne traktowano jako zastawę stołową, były też takie, które służyły do celów kultowych. Naczynia pochodzą z różnych warsztatów, niekiedy odległych. Badana ceramika jest również datownikiem. Celem prowadzonych prac jest utworzenie bazy danych, opracowanie typologii naczyń oraz ikonografii. Niewiele jeszcze wiadomo na temat stanowiska Gebel Barkal/Napata okresu meroickiego. Studia nad ceramiką przyczynią się do datowania odkrywanych budynków, interpretacja wyobrażeń na naczyniach przybliży kulturę i religię panującą w tym okresie. Wśród wizerunków o tematyce religijnej widoczny jest silny synkretyzm religijny. Wyniki badań są przedstawiane na konferencjach międzynarodowych oraz publikowane w formie artykułów. Projekt zakończony zostanie publikacją w postaci monografii.

Piotr Michalik od 2007 roku prowadzi badania terenowe dotyczące wierzeń i rytuałów w Meksyku i Gwatemali. W rejonie Mezoameryki, rozumianej jako obszar rozciągający się od Środkowego Meksyku przez część Ameryki Centralnej, w tym Gwatemalę, Belize, Salwador i Honduras, w epoce prekolumbijskiej rozkwitały wielkie cywilizacje. Specyfiką tego obszaru jest ciągłość kulturowa polegająca na tym, że dzisiejsi potomkowie dawnych kultur, ludność rdzenna, pomimo wpływu konkwisty, kolonizacji, chrystianizacji, a współcześnie globalizacji, nadal zachowała istotną część wierzeń i obyczajów charakterystycznych dla czasów prekolumbijskich. Dzięki temu luki w wiedzy archeologicznej i historycznej związane z rekonstrukcją dawnych wierzeń i obyczajów można uzupełniać przy użyciu pozyskiwanego wciąż współcześnie materiału etnograficznego

Aktualnie Piotr Michalik realizuje projekt "Ujęcie mikrokomparatystyczne w badaniach nad systemami wierzeń w Mezoameryce", którego celem jest opracowanie nowej metody prowadzenia wywiadów i obserwacji z rdzennymi potomkami dawnych cywilizacji mezoamerykańskich, która ocali ogromną ilość materiału, który w innym wypadku zostałby przeoczony w wyniku przefiltrowania poprzez analizę nastawioną na ujednolicanie wersji badanych kompleksów wierzeń. Skupienie się na wielości i różnorodności wersji wierzeń oraz badaniach porównawczych w mikroskali konfrontuje się nie tylko z klasycznymi intuicjami antropologicznymi ale także religioznawczymi. Tradycyjnie w religioznawstwie komparatystyka była stosowana w makroskali, zestawiano wierzenia i rytuały należące do odległych od siebie kontekstów kulturowych i historycznych w poszukiwaniu wspólnych cech. Tymczasem projekt zakłada skrajnie odmienny wymiar badań porównawczych: koncentrację na niewielkich obszarach w poszukiwaniu obecnej na nich wielości wariantów wierzeń i różnic pomiędzy nimi.

Karolina Kaleta, doktorantka Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UJ i współpracowniczka Katedry, realizuje badania dotyczące kultu meksykańskiej świętej ludowej Santa Muerte (hiszp. Święta Śmierć). U swoich źródeł zjawisko to było inspirowane elementami kultury średniowiecznej takimi jak danse macabre (taniec śmierci) czy memento mori (pamiętaj o śmierci), które za pośrednictwem hiszpańskich ewangelizatorów dotarły na tereny dzisiejszego Meksyku. Popularność tego fenomenu znacząco wzrosła w ciągu ostatnich 25 lat, a liczbę wyznawców tej patronki szacuje się na kilkanaście milionów w samym Meksyku. Pomimo tak dużej liczby osób czczących Santa Muerte, kult ten wzbudza wiele kontrowersji – doniesienia medialne, zwłaszcza w prasie bulwarowej, często łączą go z przestępczością zorganizowaną, a zwłaszcza handlem narkotykami, z kolei kościół katolicki oficjalnie go potępił, uznając za przejaw herezji. Z drugiej strony fenomen ten może kojarzyć się również z hucznymi obchodami meksykańskiego Dnia Zmarłych, ozdobami w formie kolorowych czaszek nazywanych calaveras oraz dekoracyjnymi girlandami z kwiatów i papierowych wycinanek. Te rozbieżności czynią z Santa Muerte niezwykle interesujący przedmiot badań.

Natalia Tołsty, doktorantka Szkoły Doktorskiej Nauk Humanistycznych UJ i współpracowniczka Katedry, realizuje badania dotyczące medycyny tradycyjnej w Meksyku, którą można rozumieć jako sumę wiedzy, umiejętności i praktyk opartych na teoriach, wierzeniach i doświadczeniach ludności tubylczej, wywodzącej się z różnych kultur. Dobrym przykładem tego typu medycyny jest pan-Amerykańskie curanderismo. W Mezoameryce, jako curanderos określa się ludzi, którzy nie mając żadnego wykształcenia medycznego, są aktywnie zaangażowani w proces leczenia. W potocznym rozumieniu można tak określić znachorów. Natalia Tołsty porównuje praktyki curanderas (pl. znachorek) i curanderos (pl. znachorów), działających na terenie Meksyku.

W latach 1998-2000 z ramienia Zakładu Porównawczych Studiów Cywilizacji Instytutu Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego prowadzono badania terenowe w Turcji i Syrii, Libanie i Jordanii, Iraku, Iranie oraz Izraelu. Ich celem było stworzenie możliwie pełnej dokumentacji syryjskich zabytków, wspólnot oraz zwyczajów. Syryjskie wspólnoty chrześcijańskie – założone przez apostołów Piotra i Pawła, Jakuba i Tomasza – mieszkaj dziś na terenach Turcji i Syrii, Libanu i Jordanii, Iraku, Iranu oraz Izraela, gdzie, pomimo wrogości otoczenia, niedostatku szkół oraz instytucji kulturalnych, nadal pielęgnuj starożytne tradycje, wiarę i język aramejski, tak bardzo podobny do tego, w którym dwa tysiące lat temu przekazał światu swoją naukę Jezus Chrystus. Dyskryminacja, represje i brak perspektyw życiowych są przyczynami kolejnych fal emigracji chrześcijan syryjskich do Europy i Stanów Zjednoczonych. Z miesiąca na miesiąc wyludniają się na Bliskim Wschodzie wioski od tysiącleci chrześcijańskie. Kulturowe dziedzictwo Kościołów syryjskich ginie w zatrważająco szybkim tempie.

Badania były prowadzone w czterech etapach:

• w lipcu, sierpniu i wrześniu 1998 roku w Turcji, Syrii i Libanie 
• w marcu i kwietniu 1999 roku w Iranie
• w czerwcu, lipcu i sierpniu 1999 roku w Libanie, Syrii, Jordanii oraz Iraku 
• w grudniu 1999 i styczniu 2000 w Izraelu. 

Plonem tych badań stała się książka Zapomniani Bracia. Ginący świat chrześcijan Bliskiego Wschodu (Kraków 2003) przygotowana do druku przez Andrzeja Flisa i Beatę Kowalską. Zawiera ona 164 barwnych fotografii i przynależy do tradycji badawczej nazywanej visual sociology.

W 2008 roku Paulina Niechciał prowadziła badania terenowe w Iranie, poświęcone współczesnej zaratusztriańskiej (zoroastryjskiej) mniejszości religijnej, skupiając się na wspólnocie zamieszkującej stolicę kraju – Teheran. Oryginalne koncepcje tej irańskiej religii wpłynęły na myśl Bliskiego i Środkowego Wschodu aż po Indie, oddziałując na chrześcijaństwo, islam, judaizm, wyznania gnostyczne czy północny buddyzm. Na terenie przedmuzułmańskiego Iranu zaratusztrianizm był budulcem perskiej tradycji i tożsamości, a po VII wieku, w wyniku podboju arabskiego i ekspansji islamu na Bliski Wschód, społeczność wyznawców tej religii malała liczebnie, a z czasem znalazła się na marginesie irańskiego społeczeństwa zdominowanego przez muzułmanów. Celem badań, odbywanych w ramach stażu naukowo-badawczego Biura Uznawalności Wykształcenia i Współpracy Międzynarodowej, była odpowiedź na niepodejmowane dotychczas przez badaczy pytanie, w jaki sposób współcześni zaratusztrianie konstruują własną tożsamość oraz chronią własną religię i kulturę w kontekście szyickiego państwa wyznaniowego, jakie stanowi Islamska Republika Iranu. W rezultacie badań powstały artykuły naukowe oraz książka Mniejszość zaratusztriańska we współczesnym Teheranie. O tożsamości zbiorowej w kontekście dominacji szyickiej (Kraków 2013).

Od 2018 roku badania nad tożsamością zaratusztriańską i współczesnymi transformacjami zaratusztrianizmu prowadzone są w diasporze, obejmując między innymi obserwacje cyklicznego Światowego Kongresu Zaratusztriańskiego (w Australii w 2018 roku i w USA w 2022 roku) oraz badania terenowe wśród kobiet wyznającyc tę religię w różnych amerykańskich społecznościach (np. Chicago, Los Angeles, Houston). Owocem tych badań jest między innymi książka Zoroastrian Women in the United States of America: Practicing Lived Zoroastrianism in a Diaspora (Kraków 2025). 

 

Biblia hebrajska jest podstawowym tekstem dwóch wielkich tradycji monoteistycznych: judaizmu i chrześcijaństwa. Siła oddziaływania tej księgi wykracza jednak zdecydowanie poza obszar religii a reiteracje mitów oraz idei w niej zawartych są od wieków obecne w sferze świeckiej. Szczególna pozycja Biblii w szeroko rozumianej kulturze Zachodu sprawia, że jej treść w zasadzie znają wszyscy, jednak mało kto zadaje sobie trud dekonstrukcji tak podstawowej księgi, która przecież „była od zawsze". Tymczasem na ów tekst można spojrzeć z wielu różnych perspektyw, przede wszystkim literackiej i religioznawczej, jako na niezwykle złożoną kompozycję powstałą w kontekście mozaiki tradycji religijnych starożytnego Bliskiego Wschodu. Taka perspektywa interpretacyjna umożliwia z kolei wyjście poza tradycyjnie uznaną egzegezę i dotarcie do bogactwa biblijnych mitów politeistycznych oraz ponowne odkrycie (nie)znanych dotąd treści. Tymi właśnie zagadnieniami zajmuje się Wojciech Kosior.

Wśród konstytutywnych tekstów judaizmu rabinicznego znajdują się dwa Talmudy (babiloński i jerozolimski) oraz średniowieczne kolekcje midraszy, m.in. Rabba, Tanchuma i Pirkej de-rabbi Eliezer. Lwią część Talmudów oraz wiele spośród midraszy zajmują kwestie halachy – tradycyjnych norm postępowania regulujących życie wyznawców judaizmu w zmieniających się warunkach historycznych i kulturowych. Jakkolwiek podstawowym punktem odniesienia tych tekstów pozostaje Biblia hebrajska, to jednak zawierają one bogactwo materiału pochodzącego z zupełnie innych źródeł. Tyczy się to przede wszystkim różnego rodzaju opowieści, czyli tzw. aggad. Wśród nich wskazać można na rozwinięcia i uzupełnienia wątków biblijnych, podań o przygodach poszczególnych rabinów czy też niezwykłe legendy będące wynikiem fuzji tradycji żydowskich, greckich, perskich oraz babilońskich. Tym właśnie obszarem tematycznym zajmuje się Wojciech Kosior. Interesują go przede wszystkim zagadnienie rabinicznej angelologii i demonologii oraz to, jaką rolę owe istoty pośredniczące odgrywają w kontekście formującego się monoteizmu. Niejako pochodną tego problemu jest kwestia apotropaicznego znaczenia kilku spośród podstawowych micwot: obrzezania, mezuzy i tefillin. Wśród zainteresowań Wojciecha Kosiora znajduje się również problem talmudycznych rabinów-dysydentów takich jak np. Elisza ben Awuja, Eliezer ben Hurkanus czy Eleazar ben Dordia – postaci będących niejako na pograniczu judaizmu rabinicznego a równocześnie określających ramy tego fenomenu.

Badania dotyczące socjolingwistyki świata arabskiego zazwyczaj podejmowane są w kontekście dyglosji – dychotomicznego podziału na odmianę wysoką i niską, czyli języka literackiego i dialektów. Tymczasem w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat na skutek przeobrażeń społeczno-politycznych sytuacja językowa uległa zasadniczym zmianom. Przede wszystkim ukształtowała się odmiana pośrednia – kontinuum językowe, tworzone poprzez łączenie elementów języka literackiego i dialektów, które aktualnie pozostaje jedynym naturalnym środkiem komunikacji werbalnej. Ze względu na szeroki zakres zastosowania, także w formie pisanej, powszechną akceptację jako normy komunikacyjnej i duży prestiż na gruncie relacji społecznych jest ona nie tylko narzędziem porozumiewania się, ale pełni również bardzo istotną funkcję kulturotwórczą. Z drugiej strony można zaobserwować coraz szerszy zakres zastosowania języków europejskich, zwłaszcza angielskiego i francuskiego. Dla wykształconych Arabów są one podstawowym narzędziem funkcjonowania na rynku pracy i w systemie edukacji i odgrywają znacznie większą rolę na gruncie relacji zawodowych i towarzyskich niż język literacki. W konsekwencji coraz bardziej powszechne staje się zjawisko przełączania kodów (code-switching) między językiem arabskim i angielskim/francuskim. Zjawiska te – w aspekcie językowym, społecznym i kulturowym – są przedmiotem badań Małgorzaty Kniaź, autorki pierwszej w Polsce publikacji dotyczącej odmiany pośredniej pt. Odmiana pośrednia języka arabskiego w Egipcie. Struktura i rola kulturotwórcza (Kraków, 2013).

Prowadzone przez nią badania mieszczą się w dziedzinie nauk humanistycznych w dyscyplinach językoznawstwo oraz nauki o kulturze i religii. Badania koncentrują się na socjolingwistyce świata arabskiego (zjawisko dwu- i wielojęzyczności, rola języków europejskich w sferze publicznej i prywatnej, dyglosyjne i dwujęzyczne przełączanie kodów, postrzeganie poszczególnych kodów językowych, komunikacja internetowa), współczesnej kulturze arabskiej ze szczególnym uwzględnieniem kultury popularnej oraz jej funkcjonowania w sferze publicznej (przede wszystkim kinematografia oraz muzyka); mniejszościach religijnych świata arabskiego (Koptowie i bahaici). 

Za okres klasyczny w historii świata arabsko-muzułmańskiego uznaje się zasadniczo pięć wieków panowania dynastii Abbasydów (750­–1258). Wówczas to nastąpił rozwój kulturowy, a wraz z nim cywilizacyjny imperium, wykorzystujący na szeroką skalę dziedzictwo ludów podbitych. Język arabski oraz ideologia islamu pozwoliły na stworzenie z tej mozaiki obcych elementów w miarę spójnej całości. Mimo coraz bardziej niestabilnej sytuacji politycznej, w sensie modelu kulturowego i cywilizacyjnego klasyczny świat islamu pozostał względnie jednolity. Za punkt kulminacyjny w jego rozwoju uznaje się X w., okres, kiedy praktycznie wszystkie dziedziny życia materialnego i duchowego, indywidualnego i społecznego osiągnęły swój pełny rozkwit.

Wybrane zagadnienia klasycznego świata islamu znajdują się w obszarze zainteresowań Bożeny Prochwicz-Studnickiej, współpracowniczki Katedry, która prowadzi badania z pogranicza antropologii i historii społecznej dotyczące miasta i organizacji społeczeństwa miejskiego. Efektem projektów cząstkowych opartych w przeważającej mierze na materiałach źródłowych są publikacje poświęcone funkcjonalno-przestrzennej strukturze miasta, służbom miejskim, środowiskom lekarskim i znachorskim, a także praktykom leczniczym (leczniczo-ochronnym), czy środowiskom żyjącym na marginesie życia społecznego.

Klasyczny okres kultury i cywilizacji arabsko-muzułmańskiej to także pełne ukształtowanie się prawa (szari'a). Joseph Schacht, jeden z pionierów w badaniach klasycznej myśli prawniczej, podkreślał, że niemożliwe jest zrozumienie muzułmańskich dziedzin wiedzy, a nawet całego islamu bez zrozumienia prawa, że jest to najbardziej typowy przejaw muzułmańskiej drogi życia, sama jego istota. Wciąż jeszcze istnieje wiele obszarów w dziedzinie klasycznego prawa, które nie zostały należycie zbadane lub zostały opracowane z jednej wybranej perspektywy. Bożena Prochwicz-Studnicka prowadzi w tym zakresie (we współpracy z doktorem prawa, Dariuszem Michtą) badania o charakterze porównawczym. Jeden z projektów miał na celu porównanie dwóch instytucji prawnych, które odwołują się do pojęcia słuszności: aequitas – instytucji prawa rzymskiego i istishsanu (preferencji prawniczej) – instytucji prawa muzułmańskiego oraz udzielenie odpowiedzi na pytanie o tożsamość obu instytucji i ewentualny wpływ jednej na drugą. Kolejny projekt dotyczył suftadży (jednego z podstawowych w klasycznym islamie instrumentów wykorzystywanych w operacjach bezgotówkowych) oraz jej wpływu na kształtowanie się weksla w średniowiecznej Europie. Ostatni z dotychczasowych projektów, realizowany już samodzielnie, miał na celu spojrzenie na klasyczną myśl prawniczą przez pryzmat usul al-fiqh, dyscypliny, która w obcojęzycznej literaturze przedmiotu umownie określana jest terminem teoria prawa, a która budowana była na elementach przynależących (ze współczesnej zachodniej perspektywy) do teorii i filozofii prawa, logiki, epistemologii, teologii i językoznawstwa.

Punktem odniesienia dla aktualnie prowadzonych badań nad klasycznym i częściowo poklasycznym światem islamu jest dla Bożeny Prochwicz-Studnickiej teoria piśmienności, której podstawy zostały stworzone w latach 60. XX w., w wyniku prowadzonych niezależnie od siebie badań nad systemami komunikacji z perspektywy ich oddziaływania na kulturę. Zgodnie z tą teorią pismo jest w stanie dokonywać zasadniczych zmian w kulturze. Zmiany w kulturze oralnej, które następują po przyjęciu przez nią pisma i po jego interioryzacji, dotyczą tak wymiaru instytucjonalnego, jak i mentalnego. Sposób funkcjonowania oralności i piśmienności w ich wzajemnej relacji można przedstawić w postaci jednego, dwubiegunowego modelu, gdzie pomiędzy biegunami rozciąga się równorzędne kontinuum oralno-piśmiennych rozwiązań pośrednich, których realizacja przebiega odmiennie w zależności od kultury (Grzegorz Godlewski). Taki model został przyjęty w badaniach zmierzających do odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu w kulturze arabsko-muzułmańskiej nastąpiła interioryzacja pisma, a tym samym jak rozległe były mentalne struktury oralne począwszy od ok. XII w., kiedy tekst przestał być już wyłącznie wsparciem dla mowy, ale stał się w dużym stopniu przekazem autonomicznym.

Sebastian Żbik, jako historyk i arabista specjalizujący się w kontaktach świata arabskiego z Afryką Wschodnią od XIX wieku po czasy współczesne, prowadzi badania porównawcze nad kulturami i cywilizacjami. Prowadził badania archiwalne i jakościowe w Europie, Azji i Afryce. Dzięki kilkuletniemu pobytowi i studiom w krajach Azji oraz Afryki posiada też doświadczenie i kompetencje do działania w środowisku międzykulturowym. 

Renata Iwicka od kilku lat zajmuje się przede wszystkim kwestiami demonologicznymi w kontekście badań komparatystycznych. Demonologie badane są traktowane w ujęciu komplementarnym antropologicznie i kulturowo, jako dynamicznie zmieniający się cykl motywów i symboli. Wgląd w systemy mitologiczne dokonuje się ze szczególnym uwzględnieniem tradycji J. Campbella. Krąg tych wierzeń nie jest bowiem statycznym basenem motywów, lecz raczej wartkim strumieniem, w którym łączą się lub oddzielają rozmaite wątki i symbole. Badania obejmują również motywy obecne w mitologiach najnowszych, popkulturowych, miejskich i sztucznych.

Renata Iwicka jest autorką pierwszego w Polsce przekładu XXVII księgi XII-wiecznego zbioru anegdot Konjaku monogatari, jaka ukazała się pod tytułem Japońska księga duchów i demonów. Zbiór historii dawnych i obecnych Konjaku monogatari (Toruń, 2013).

Wioletta Laskowska-Smoczyńska jest z wykształcenia japonistką (absolwentką UJ i Tokyo University w Tokio). Od czasu studiów głównym tematem jej zainteresowań pozostaje kultura Japonii, a w szczególności literatura i zagadnienia z zakresu visual arts. Poza prowadzeniem zajęć dydaktycznych z języka japońskiego w KPSC), na co dzień pracuje w Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej „Manggha" w Krakowie, co pozwala na harmonijne połączenie pasji, zainteresowań badawczych i rozwiązań praktycznych.  Od wielu lat zajmuje się popularyzacją kultury japońskiej w Polsce. Była koordynatorką występów japońskich grup teatralnych (nō, kyōgen, rakugo, nihon buyō etc.) oraz kuratorką wystaw o tematyce filmowej: między innymi: Akira Kurosawa. W stulecie urodzin (2011), Kino japońskie w polskim plakacie filmowym (2011) i fotograficznej (100 lat Tokio (2011), Święta Góra Fuji (2012)). Jest autorką publikacji i przekładów z zakresu literatury i kultury Japonii oraz katalogów wystaw.

Odrębną dziedziną zainteresowań Wioletty Laskowskiej-Smoczyńskiej pozostają zagadnienia związane z nauczaniem języka japońskiego. Wieloletnia praktyka lektorska i translatorska, podparta udziałem w szkoleniach prowadzonych między innymi przez The Japan Foundation, jest systematycznie uzupełniana poprzez wymianę materiałów i doświadczeń z innymi lektorami języka japońskiego (networking). 

W dydaktyce języka japońskiego Wiolettę Laskowską-Smoczyńską wspierają japonistka Renata Iwicka oraz doświadczone lektorki: Miwa Maruyama oraz Wiktoria Krupska.

Jednymi z ważniejszych aktywności Renaty Iwickiej w zakresie języka japońskiego jest praca nad autorskimi tłumaczeniami tekstów japońskojęzycznych z początku XX wieku, spotkania warsztatowe z innymi tłumaczami, a także realizacja kursów online/webinariów, poświęconych technice translatorskiej, organizowanych przez wiele jednostek jak np. The Japan Translation Federation (JTF), jak: 翻訳者に必要なPCスキルセミナー, 第三部 翻訳者になる夢を叶える～4つのスキルの取得と活用～, 翻訳者としてのWORD徹底攻略術. 

Współpracowniczka Katedry, Lily Adamowicz swoje badawcze zainteresowania koncentruje w głównej mierze na współczesnej japońskiej kulturze i zachodzących w jej obszarze przemianach; interesują ją również transkulturowe przepływy pomiędzy współczesną Japonią a Zachodem. Główny obiekt obecnych badań stanowi japońska kultura alternatywna, ze szczególnym uwzględnieniem subkulturowej mody i muzyki, ujęta z perspektywy samych odbiorców, zarówno w Japonii, jak i w perspektywie porównawczej na Zachodzie.

Klasyczna i współczesna kultura chińska jest ważnym tematem badawczym w KPSC. Zagadnienia te pojawiają się w badaniach Agnieszki Mikrut-Żaczkiewicz (kino chińskie, współczesne Chiny, popkultura) oraz Jakuba Zamorskiego (religia i filozofia buddyjska na obszarze chińskojęzycznym).

Tobiasz Targosz zajmuje się problematyką chińskich mniejszości etnicznych, sytuacją ludów autochtonicznych na Tajwanie oraz diasporą chińską w Azji Południowo-Wschodniej. Jego badania koncentrują się na kwestiach tożsamości, polityki etnicznej i reprezentacji kulturowej, ze szczególnym uwzględnieniem chińskojęzycznej literatury tajwańskich Aborygenów oraz przemian społecznych i kulturowych w kontekście mniejszości narodowych w Chińskiej Republice Ludowej oraz diaspory chińskiej w Azji Południowo-wschodniej.

Nacjonalizmy obecne w najnowszej historii regionu Pacyfiku stanowią ważny punkt zainteresowań naukowych Renaty Iwickiej. Wykorzystując antropologiczne i kulturoznawcze ujęcia kultury współczesnej, Renata Iwicka analizuje kluczowe trendy i zjawiska w tym zakresie. Efektem jej badań nad nacjonalizmami azjatyckimi w popkulturze jest m.in. artykuł pt. Nationalisms of East Asia in the Popular Culture (2014).

Tobiasz Targosz zajmuje się problematyką chińskich mniejszości etnicznych, sytuacją ludów autochtonicznych na Tajwanie oraz diasporą chińską w Azji Południowo-Wschodniej. Jego badania koncentrują się na kwestiach tożsamości, polityki etnicznej i reprezentacji kulturowej, ze szczególnym uwzględnieniem chińskojęzycznej literatury tajwańskich Aborygenów oraz przemian społecznych i kulturowych w kontekście mniejszości narodowych w Chińskiej Republice Ludowej oraz diaspory chińskiej w Azji Południowo-wschodniej

Tobiasz Targosz prezentował wyniki swoich badań na licznych konferencjach, w tym międzynarodowych, oraz opublikował artykuły naukowe poświęcone temu zagadnieniu. Jego zainteresowania badawcze obejmują antropologię polityczną, religioznawstwo, studia nad nacjonalizmem oraz analizę kultury symbolicznej w kontekście Azji Południowo-Wschodniej.

W centrum zainteresowań Renaty Iwickiej znajdują się kraje Półwyspu Koreańskiego.

Przedmiotem zainteresowań jest historia i kultura tradycyjna, ze szczególnym uwzględnieniem muzyki, religii oraz tańca. Renata Iwicka bada także popkulturę Korei Południowej oraz uwarunkowania polityczne Korei Północnej.

Tobiasz Targosz od 2023 roku prowadzi wielostanowiskowe badania etnograficzne w Korei Południowej i na Tajwanie, koncentrując się na sytuacji imigrantów z Azji Południowo-Wschodniej w tych krajach. Projekt badawczy obejmuje porównanie polityk migracyjnych obu państw oraz analizę wyzwań związanych z adaptacją migrantów do społeczeństw przyjmujących. Szczególny nacisk położony jest na kwestie tożsamości kulturowej, mechanizmy wykluczenia i integracji oraz społeczno-polityczne uwarunkowania migracji.

Badania realizowane były we współpracy z naukowcami z National Sun Yat-sen University w Kaohsiung, National Cheng Kung University w Tainan, National Taiwan University w Tajpej, a także z Seoul National University i Ewha Womans University w Seulu. Projekt dwukrotnie uzyskał wsparcie finansowe ze strony Visegrad Fund oraz Korea Foundation. Prace terenowe prowadzone były nie tylko w Korei Południowej i na Tajwanie, lecz także w wybranych krajach pochodzenia migrantów, m.in. w Wietnamie, Mjanmie i Indonezji.

Obszar badawczy Tobiasza Targosza obejmuje socjologię polityki oraz antropologię migracji, ze szczególnym uwzględnieniem migracji jako zjawiska kulturowego. Wstępne wyniki badań zostały zaprezentowane na kilku międzynarodowych konferencjach naukowych oraz opublikowane w recenzowanych artykułach.

Tobiasz Targosz prowadzi badania nad relacją między buddyzmem a nacjonalizmem w Birmie (obecnie Mjanma), koncentrując się na długim trwaniu tego związku – od okresu kolonialnego po czasy współczesne. Analizując rolę symboli, wierzeń i ideologii w kształtowaniu birmańskiej tożsamości narodowej, jego prace ukazują, w jaki sposób kultura symboliczna wpływa na procesy polityczne i społeczne w tym kraju.

W centrum badań znajdują się symboliczne wymiary birmańskiego nacjonalizmu, rozumiane jako zespół kulturowych kodów, narracji i praktyk, które legitymizują określone wizje wspólnoty narodowej oraz relacji między religią a państwem. Badania te stanowią próbę uchwycenia, jak buddyzm – jako dominujący system religijny – pełni funkcję zarówno duchową, jak i polityczną w ramach birmańskiej sfery publicznej.

Efektem wieloletnich badań była publikacja monografii pt. Symboliczne wymiary birmańskiego nacjonalizmu i polityki w latach 1885–2015, która ukazuje ewolucję idei narodowych oraz rolę buddyjskich instytucji i symboliki w procesach legitymizacji władzy i wykluczania mniejszości.

Zainteresowania naukowe Marty Kudelskiej ogniskują się wokół zagadnień związanych z kulturą starożytnych Indii, a ich przewodnim przedmiotem jest filozofia indyjska. Przez lata Marta Kudelska zajmowała się tłumaczeniami fundamentalnych dla filozoficznej myśli Indii tekstów – Upaniszad, Bhagawadgity, pomniejszych traktatów filozoficznych – oraz objaśnianiem w formie książek, jak i artykułów problemów filozoficznych, jakie pojawiają się w tych utworach.

Przy interpretowaniu różnych wątków upaniszadowych badaczka odwołuje się głównie do komentarzy i wykładni filozoficznej szkoły adwaita-wedanty. Według wykładni tej szkoły tylko byt absolutny – sat jest rzeczywiście istniejący, a rzeczywistość empiryczna, jako będąca jedynie jego przedstawieniem, wartościowana jest jako posiadająca niższy status ontologiczny. Wymiar sat jest wymiarem poza-empirycznym, niemożliwym do adekwatnego określenia, ani ujęcia w jakiekolwiek kategorie. Najczęstszymi terminami technicznymi, używanymi w filozoficznym języku Indusów, na byt absolutny jest ˜tman, gdy przyjmujemy perspektywę podmiotową oraz brahman, gdy przyjmujemy perspektywę opisu rzeczywistości w jej wszech totalności. Według adwaity zachodzi pełna tożsamość pomiędzy atmanem a brahmanem, możemy tu zatem mówić o bardzo radykalnym monizmie. Dlatego nie ma ostatecznie różnicy ontologicznej, a ściślej mówiąc – metafizycznej, pomiędzy wymiarem absolutnym i empirycznym, raczej jest to wartościowanie z poziomu epistemicznego. Myśliciele indyjscy przypisywali status istnienia tylko rzeczywistości podmiotowej, a rzeczywistość empiryczną uważali za działającą i bytującą, nie ze względu na siebie samą, ale ze względu na istnienie podmiotu. I dlatego ów podmiot, którego istota według adwaity jest poza empiryczna, jest racją dostateczną dla wytłumaczenia doświadczania, a przez to istnienia, rzeczywistości przedstawionej. Rzeczywistość empiryczną postrzegamy, z natury rzeczy, w jej wymiarze przedmiotowym, a to musi zakładać istnienie podmiotu.

Tłumacząc i interpretując klasyczne teksty tradycji indyjskiej Marta Kudelska stara się przekładać metaforyczny i pełen niejasnej symboliki język starożytnych tekstów na lepiej zrozumiały dla czytelnika europejskiego techniczny język filozofii, wypracowany w kręgu kultury Zachodu. W wyniku tych prac pojawił się nowy wątek badań – problemy z przekładaniem kluczowych dla innych kultur pojęć i terminów. To skłoniło do prowadzenia badań w zakresie filozofii porównawczej i zajęcia się zagadnieniem przekładalności terminologicznej i semantycznej tekstów powstałych w różnych kręgach kulturowych. Wszystkie te badania doprowadziły do bardzo ciekawych wniosków. W wielu kulturach pojawiają się te same pytania i często te same nań odpowiedzi, choć wydawać się mogą one różnie artykułowane. Po bliższej analizie okazują się one uniwersalne, ale tylko wtedy, gdy najpierw dokładnie zdefiniujemy i opiszemy kontekst kulturowy, w jakim występują, a dopiero później możemy porównywać, w jaki sposób one funkcjonują. Znajdujemy wtedy uniwersalne wątki, których wartość poznawcza nie została zubożona poprzez zbyt powierzchowne i upraszczające porównania. Dotyczy to nie tylko ściśle zdefiniowanych poglądów, ale również sposobów ich opisu, ale także metodologii do tego prowadzących. W takim znaczeniu można na przykład powiedzieć o „pre-fenomenologicznej" metodzie badania bytu, którą można znaleźć w Upaniszadach ponad dwa tysiące lat przed Husserlem. 

Agnieszka Staszczyk od początku współpracy z KPSC prowadzi przez badania naukowe w zakresie kultury i sztuki subkontynentu indyjskiego. W szczególności badania te dotyczą źródeł ikonografii wizerunków religijnych. Dlatego obejmują zarówno analizę najstarszych wizerunków bóstw oraz pierwszych przedstawień opowieści mitologicznych, jak i ikonograficzne opisy w tradycji literackiej. Jej prace wpisują się w światowe badania dotyczące genezy wizerunków kultowych w Indiach i ewolucji ich form. W ramach projektu NCN "Birla mandir – współczesne hinduistyczne kompleksy świątynne jako przykład modernizacji przez powrót do tradycji" zajmowała się badaniem kontynuacji typów ikonograficznych w rzeźbie świątyń powstałych w XX wieku.

Jej niedawno zakończony projekt habilitacyjny sfinalizowany został wydaniem monografii Abundance and Fertility. Representations Associated with Child Protection in the Visual Culture of Ancient India (Kraków 2023).

Prace i badania Piotra Kłodkowskiego mają charakter interdyscyplinarny, uwzględniając zarówno nauki o polityce i administracji, jak i nauki o kulturze i religii. W przypadku badań nad kulturą i polityką Azji Południowej i Bliskiego Wschodu trudno bowiem nie uwzględniać wspólnych obszarów przynależnych do wspomnianych dyscyplin naukowych. Dotyczy to zwłaszcza badań nad islamem i współczesnym hinduizmem.

Wydana w 2024 roku monografia Azjatycka Wielka Gra. Indie i Azja Południowa w sporze o regionalną i globalną dominację w XX i XXI wieku jest zwieńczeniem jego wieloletniej pracy nad złożoną problematyką Azji Południowej, zwłaszcza rosnącej pozycji Indii we współczesnym świecie. A przecież nie wyłącznie o Indiach traktuje niemal 1000-stronicowa książka – aczkolwiek najludniejszemu obecnie państwu poświęcona jest bardzo obszerna jej część – ale w niemałym stopniu skupia się również na innych ważnych aktorach międzynarodowej polityki w tej części świata: Pakistanowi i Bangladeszowi, a więc państwom o większości muzułmańskiej, w których religia islamu i ideologie wyznaniowe znacząco współkształtują miejscową scenę społeczno-polityczną, jak również na Sri Lance i Nepalowi, które z kolei odgrywają ważną rolę we współzawodnictwie indyjsko-chińskim. Analiza kulturowo-wyznaniowa (w przypadku islamu, hinduizmu i buddyzmu) stanowi istotną część metodologiczną monografii.

Wieloletnie doświadczenie badawcze, w tym zgromadzone podczas badań terenowych w Indiach, Cezary Galewicz wykorzystuje rozwijając studia nad mediami i komunikacją oraz nad tradycjami literackimi. Interesują go pismo, druk i performans w regionalnych i imperialnych przestrzeniach komunikacji i cyrkulacji wiedzy na Subkontynencie Indyjskim.

Magdalena Stempin realizuje badania dotyczące Kaszmiru. Jej zainteresowania oscylują wokół kultury tego regionu, ze szczególnym uwzględnieniem kultury popularnej, której poświęcona była jej rozprawa doktorska obroniona w dyscyplinie nauk o kulturze i religii. Przygotowując ją, badała zarówno muzykę (sufi rock, hip-hop), jak i towarzyszące jej elementy wizualne, takie jak okładki, logotypy, teledyski oraz inne wytwory kultury popularnej m.in. komiks czy grafikę polityczną. W polu jej zainteresowań leżą kwestie związane ze sztuką jako sposobem budowania i wyrażania tożsamości (kulturowej, narodowej, religijnej, indywidualnej/zbiorowej), a także udziałem nowych mediów w kształtowaniu wspólnot i ruchów społecznych. Jako magister filologii interesuje się też zagadnieniami socjolingwistycznymi dotyczącymi Kaszmiru i szerzej całego subkontynentu indyjskiego, jak również teorią (i praktyką) przekładu. Obecnie prowadzi badania nad anglojęzyczną literaturą kaszmirską opisującą doświadczenia związane z życiem w cieniu konfliktu indyjsko-pakistańskiego

Symbolika religijna w perspektywie porównawczej stanowi przedmiot zainteresowań Agaty Świerzowskiej. Od kilku już lat zajmuje się ona głównie zagadnieniami związanymi z rolą kamienia, kamieni szlachetnych i ozdobnych w kulturze sensu largo, zwracając przy tym szczególną uwagę na ich miejsce w symbolice religijnej i magicznej. Bogactwo symboliki poszczególnych klejnotów odkrywa dopiero szczegółowa analiza różnorodnych danych materiałowych, w których pojawia się motyw kamieni. Chodzi tu bądź o artefakty – przedmioty wskazujące na udział kamieni w sferze sakralnej (rytuały), magicznej (amulety, talizmany), a także związanej z nimi alchemii, bądź to wszystko, co wchodzi w zakres przekazu ustnego lub literatury (teksty sakralne, pieśni, modlitwy, mity, przesądy, podania, legendy, opowieści narosłe przez wieki wokół poszczególnych klejnotów). Niezwykle ciekawy jest także udział zwłaszcza kamieni szlachetnych w ludowej medycynie. Badania te zaowocowały powstaniem dwóch prac poświęconych symbolice kamieni szlachetnych pochodzenia organicznego – Perła w kulturze i religiach świata (Kraków 1999) oraz Bursztyn, koral, gagat. Symbolika religijna i magiczna (Kraków 2003). Stanowią one pierwsze w literaturze polskiej tak obszerne, syntetyczne studia zagadnienia. 

Teoria cywilizacji pozostaje polem zainteresowań Agaty Świerzowskiej i Anny Kuchty. Subdyscyplina ta dostarcza podstawowej wiedzy w zakresie analizy i metodologii oraz komparatystyki cywilizacyjnej. Perspektywa cywilizacyjna skupia się na synchronicznym i diachronicznym ujęciu cywilizacji starożytnych i współczesnych. Komparatystyczne a zarazem interdyscyplinarne podejście do badań nad statyką i dynamiką układów społeczno-kulturowych pozwala na wieloaspektowe interpretacje obserwowanych mechanizmów. Stąd realizowane w tym nurcie badania dotyczą zarówno zjawisk charakterystycznych dla wybranych kręgów kulturowych, ich transformacji pod wpływem czynników endogennych, jak i egzogennych oraz analizy porównawczej analogicznych zjawisk funkcjonujących w różnych tradycjach kulturowych. 

W latach 1994–2002 Andrzej Flis, założyciel Katedry, spędził łącznie dwa lata na Dalekim Wschodzie – w Chinach, Hong Kongu, Makau, Japonii, Korei i na Tajwanie – a także w Indochinach – w Wietnamie i Kambodży – prowadząc zarówno obserwacje terenowe, jak też wykłady na tamtejszych uniwersytetach. Badania te znalazły swoje odbicie w ostatnim rozdziale książki Chrześcijaństwo i Europa zatytułowanym Dynamika cywilizacji: Europa – Chiny – Japonia, a także w kilku artykułach autora opublikowanych w języku angielskim, japońskim i koreańskim. Tematyka ta stanowi stały element tożsamości naukowo-dydaktycznej jednostki, nieustannie owocując nowymi badaniami porównawczymi.

Karolina Maria Kotkowska prowadzi badania dotyczące kulturowych konsekwencji zderzenia myśli Wschodu i Zachodu na gruncie polskim przez pryzmat źródeł związanych ze środowiskiem ezoterycznym. Jednym z głównych sposobów transmisji filozofii Wschodu na Zachód były organizacje o charakterze inicjacyjnym, a wzmożone zainteresowanie tematyką wywołała Helena P. Bławatska i inne osoby zaangażowane w nurt rozważań teozoficznych. 

Zachodni ezoteryzm, który stał się medium recepcji tych treści, wniósł do rozumienia egzotycznych elementów ważny wkład interpretacyjny. Głównym problemem badawczym jest próba ustalenia rozumienia kategorii Wschodu w perspektywie recepcji treści o charakterze ezoterycznym na przełomie XIX i XX wieku oraz wskazanie cech odróżniających je od oryginalnych źródeł.

Badania dotyczą komunikacji niewerbalnej, inaczej zwanej „mową ciała". Obejmują wszelkie elementy mowy ciała (mimikę, kontakt wzrokowy, trzymanie i ruch głowy, gesty, postawę i ruch ciała, organizację przestrzeni), jak i znaki i sygnały wysyłane przy pomocy ciała w różnych sytuacjach. Przedmiotem badań jest więc rola mowy ciała w kontaktach interpersonalnych – w życiu prywatnym oraz zawodowym - z uwzględnieniem różnic w „kobiecej" i „męskiej" mowie ciała oraz różnych kręgów kulturowych. Dużo miejsca w badaniach zajmują emocje – ich sposób wyrażania (m.in. za pomocą mikroekspresji) bądź hamowania i maskowania oraz wpływ tych ostatnich na fizjologię człowieka. Badania prowadzi Bożena Gierek.

Badania dotyczą zagadnień związanych ze śmiercią (postrzeganiem jej, podejściem do niej) w różnych kręgach kulturowych na różnych etapach rozwoju kulturowego. Obejmują one obrzędy pochówkowe oraz eschatologię. Porównywanie tych obrzędów i wierzeń (poglądów) pozwala na wskazanie podobieństw i różnic, a w dalszej kolejności – wpływu na nie uwarunkowań kulturowych. Badania prowadzi Bożena Gierek.

Badania dotyczą następujących ludów: indoeuropejskich (Bałtów, Celtów, Germanów, Scytów, Słowian, Traków) i nieindoueropejskich (Basków, Ugrofinów). Obejmują one: organizację społeczną, system wartości, zwyczaje, obrzędy, miejsca kultu oraz wierzenia. Powyższe kultury europejskie miały znaczący udział w kształtowaniu się współczesnej kultury europejskiej na długo przed wprowadzeniem chrześcijaństwa, na którym także odcisnęły swoje piętno. Do tych kultur w dalszym ciągu odwołuje się wiele różnorakich ruchów, m.in. neopogańskich czy nacjonalistycznych, szukając w nich poparcia dla swoich ideologii. Europa stanowi mozaikę narodów o różnorodnych podstawach kulturowych, dlatego też zrozumienie pewnych zjawisk występujących w obrębie tej wielkiej wspólnoty nie jest możliwe bez odwołania się do korzeni poszczególnych kultur. Badania prowadzi Bożena Gierek.

Wojnę i kulturę łączą wielorakie sploty wzajemnych powiązań. Kultura, przenikająca wszystkie dziedziny ludzkiego życia, kształtuje również zjawisko wojny, które nigdy w historii ludzkich konfliktów nie było przecież tylko wyładowaniem zwierzęcych, agresywnych instynktów.

Mimo to wojna rzadko analizowana jest od strony kulturowej – jako wytwór kultury prowadzących ją społeczeństw, a jednocześnie jako zjawisko, które silnie wpływa na tę kulturę. Jeszcze rzadziej podejmowane są próby rozważania wojny jako zjawiska per se kulturowego. Zagadnienia te są przedmiotem badań Elżbiety Olzackiej, która zajmuje się zarówno teoretycznymi aspektami związków łączących wojnę i kulturę, jak i badaniami historycznych i współczesnych kultur wojennych. Interesuje ją również aspekt porównawczy, pozwalający na uwypuklenie znaczenia kulturowego kontekstu w kreowaniu odmiennych modeli zwycięstwa i – w rezultacie – sposobów prowadzenia wojen. 

Jej dorobek naukowy obejmuje prace dotyczące teoretycznych i historycznych relacji pomiędzy wojną a kultura, wybranych zagadnień z kultury społeczeństw poradzieckich, a także rozwoju i funkcji kultury w trakcie konfliktów zbrojnych, ze szczególnym uwzględnieniem przypadku ukraińskiej kultury po 2014 roku. Prace te powstają w ramach interdyscyplinarnych badań, wykorzystujących metody i koncepcje teoretyczne zarówno nauk społecznych jak i humanistycznych, szczególnie nauk socjologicznych oraz nauk o kulturze i religii. 

Bartłomiej Małczyński, absolwent Instytutu Porównawczych Studiów Cywilizacji oraz doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego, prowadzi badania nad procesami rekoncyliacyjnymi w społeczeństwach podzielonych etnicznie, religijnie i historycznie. Jego projekt badawczy koncentruje się na analizie i porównaniu trzech studiów przypadków: Republiki Południowej Afryki po 1995 roku, Wspólnoty Australii od 1991 roku oraz Republiki Indii po 2002 roku – z perspektywy teorii demokracji deliberacyjnej. Celem badań jest zrozumienie, w jaki sposób dialog publiczny, partycypacja społeczna i działania instytucji mogą wspierać budowę trwałego pojednania, legitymizację porządku politycznego oraz odbudowę zaufania społecznego po okresach przemocy i wykluczenia. Badanie zakłada, że skuteczność procesów rekoncyliacyjnych zależy zarówno od stopnia ich zinstytucjonalizowania, jak i od wrażliwości na lokalne uwarunkowania kulturowe i religijne. Analizie poddawane są różne modele i formy pojednania, od instytucjonalnych, takich jak południowoafrykańska Truth and Reconciliation Commission, przez inicjatywy oddolne realizowane przez organizacje pozarządowe w Indiach, po symboliczne i pojednawcze akty uznania praw ludności rdzennej w polityce Australii. Badania wykorzystują koncepcje sprawiedliwości przejściowej i naprawczej oraz pamięci wielokierunkowej, ujmując rekoncyliację jako proces złożony, polifoniczny i osadzony w kontekście postkolonialnym i globalnym. Rezultatem badań będzie opracowanie typologii deliberacyjnych procesów rekoncyliacyjnych oraz propozycja modelu deliberacji kulturowo wrażliwej, uwzględniającego różnorodność społeczno-historyczną badanych przypadków. Porównanie doświadczeń RPA, Australii i Indii w założeniu umożliwi identyfikację uniwersalizujących mechanizmów oraz dobrych praktyk możliwych do zastosowania w innych kontekstach postkonfliktowych. Projekt badawczy podejmuje się przyczynienia się do rozwój refleksji nad relacjami między politykami publicznymi, demokracją deliberacyjną, sprawiedliwością przejściową i politykami pamięci, oferując nowe perspektywy dla badań nad pojednaniem w społeczeństwach zróżnicowanych kulturowo i historycznie.

W ramach projektu „Central European Memory of the Holocaust in a Multicultural and Multidimensional Perspective” (CEMORY), finansowanego ze środków programu Citizens, Equality, Rights and Values Programme (CERV) Komisji Europejskiej, Bartłomiej Małczyński odpowiada za realizację badań oraz działań w obszarze edukacji europejskiej, teorii i praktyki debaty publicznej oraz zastosowań demokracji deliberacyjne dla rekoncyliacji. Praktyczny wymiar dotyczy w szczególności opracowania i implementacji innowacyjnej formy konsultacji, czyli tzw. teatrów deliberacyjnych. Jego prace koncentrują się na wykorzystaniu tych narzędzi w kontekście edukacji i podnoszenia świadomości społecznej dotyczącej problematyki zbrodni ludobójstwa, dyskryminacji oraz innych zjawisk związanych z pamięcią i odpowiedzialnością zbiorową.

Badania nad buddyjską filozofią Tybetu, które prowadzi Artur Przybysławski dotyczą następujących zakresów tematycznych:

• Problematyka tathagatagarbhy w tekstach filozofów tybetańskich, zwłaszcza przedstawicieli poglądu gzhan stong, wraz z dyskusjami z opozycyjnym stanowiskiem rang stong.
• Epistemologia buddyjska Tybetu, w szczególności idealistyczne interpretacje filozofii Dignagi i Dharmakirtiego w tradycjach Sakja, Kagyu i Njingma.
• Filozoficzne treści w pieśniach urzeczywistnienia oraz literaturze biograficznej wielkich mistrzów buddyzmu tybetańskiego.
• Przekłady ważnych dzieł filozoficznych filozofii tybetańskiej oraz tekstów mahajany indyjskiej zachowanych tylko w tybetańskich przekładach.

Badania nad gramatyką współczesnego języka tybetańskiego ze szczególnym uwzględnieniem funkcjonowania struktur czasownikowych prowadzi Artur Przybysławski. 

Joanna Gruszewska prowadzi badania nad literaturą wczesnego buddyzmu indyjskiego – w szczególności nad palijską literaturą kanoniczną i komentatorską oraz nad pozycją kobiet w buddyzmie indyjskim. Jej rozprawa doktorska dotyczyła Pieśni mniszek (Therīgāthā) –  pierwszej buddyjskiej antologii poezji kobiet, będącej częścią Kanonu palijskiego.

Jakub Zamorski specjalizuje się w historii idei i doktryn buddyjskich w Azji Wschodniej (przede wszystkim Chinach i Japonii), zwłaszcza w okresie nowożytnym (XVII-XIX wiek) i nowoczesnym (XIX-XX wiek). Jego badania dotyczą m.in. zmian, które zaszły w doktrynie buddyzmu Czystej Krainy pod wpływem kontaktów z Zachodem, chińskich interpretacji indyjskiej hetu-widji (logiki i epistemologii buddyjskiej), polemik buddyjsko-konfucjańsko-chrześcijańskich oraz roli racjonalnego rozumowania i argumentacji w tradycjach buddyjskich Azji Wschodniej.