Przejdź do głównej treści

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Nauka

Nawigacja okruszkowa Nawigacja okruszkowa

Nawigacja Nawigacja

Widok zawartości stron Widok zawartości stron

Recepcja kategorii Wschodu przez polskie środowiska ezoteryczne na przełomie XIX i XX wieku i jej kulturowo-religijne konsekwencje

Projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki w ramach konkursu Preludium 6

Kierownik: mgr Karolina Maria Hess

Projekt zakłada eksplorację kulturowych konsekwencji zderzenia myśli Wschodu i Zachodu na gruncie polskim przez pryzmat źródeł związanych ze środowiskiem ezoterycznym. Największy przełom w recepcji elementów filozofii Wschodu, jak również tamtejszych rytuałów i praktyk przez społeczeństwa Zachodnie w nowożytności miał miejsce w II połowie XIX wieku i – biorąc pod uwagę kontekst historyczny i kulturowy – zachodził on przede wszystkim poprzez środowiska związane z teozofią Heleny P. Bławatskiej i Henry'ego S. Olcotta. Zachodni ezoteryzm, który stał się medium służącym temu celowi, wniósł do rozumienia egzotycznych elementów ważny wkład interpretacyjny. Głównym celem projektu jest analiza swoistego zniekształcenia filozofii i praktyk wschodnich, jakie wprowadziły dyskursy ezoteryczne oraz wskazanie ekstrapolacji znaczeń powstałych w ich wyniku (poprzez elity intelektualne) na różne obszary polskiej kultury w I połowie XX wieku i ich następstwa późniejsze, sięgające początku XXI wieku. W tym celu analizie poddane zostaną niepublikowane dotąd dokumenty Towarzystwa Teozoficznego i innych organizacji, materiały źródłowe oraz manifesty ideologów tego i pokrewnych nurtów, utwory literackie, obrazy i inne działa sztuki inspirowane motywami wschodnimi oraz zachodnim ezoteryzmem.

Badania służą systematyzacji materiału źródłowego, który dotąd nie był opracowany, a także analizie tekstów o dużym znaczeniu dla zrozumienia postrzegania wschodnich tradycji, kiedy były one jeszcze prawie nieznane szerszemu gronu odbiorców. Śledzą równocześnie mechanizmy powstawania synkretyzmów filozoficzno-religijnych i ich ekspresję oraz niewątpliwie wypełniają lukę w niepopularnych jeszcze w Polsce badaniach zachodniego ezoteryzmu. 

Publikacje związane z realizacją Preludium NCN (do dn. zakończenia projektu)
 
 Artykuły opublikowane:
 
 Karolina M. Hess, The Beginnings of Theosophy in Poland: From Early Visions to Polish Theosophical Society, “The Polish Journal of the Arts and Culture”, seria „Estetyki i Krytyki”, 2015 Vol. 1 (13), s. 53–72. ISSN 1643-1243.
 
 Karolina M. Hess, Zachodni ezoteryzm jako obszar badań akademickich – zakres, problematyka, perspektywa polska [w:] Światło i Ciemność. t. 7, Polskie studia ezoteryczne, M. Rzeczycka, I. Trzcińska (red.), Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2015, s. 11–38. ISBN 978-83-7865-288-5.
 
 Karolina M. Hess, Between Spiritualism, Theosophy and Christianity: Chosen Aspects of Esoteric Environments in Cieszyn Silesia in the First Half of the 20th Century [w:] Mystic and Esoteric Movements in Theory and Practice. Mystic and Esoteric Aspects of Contemporary Religions, S. Pakhomov (red.), Ekaterinburg 2016, s. 62–71. ISBN 5-7525-1269-9.
 
 Karolina M. Hess, Wschód i Zachód z fuzji teozofii z chrześcijaństwem: Liberalny Kościół Katolicki i jego recepcja w Polsce [w:] I. Trzcińska, A. Świerzowska, K.M. Hess (red.), Studia ezoteryczne. Wątki polskie, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 2016, s. 26–52. ISBN 978-83-233-4059-1. 
 
 Artykuły przyjęte do publikacji:
 
 Karolina M. Hess, Małgorzata A. Dulska, Kazimierz Stabrowski’s Esoteric Dimensions. Theosophy, Art, and the Vision of Femininity, “La Rosa di Paracelso” 1/2016, numer tematyczny “The Eternal Esoteric Feminine”.
 
 Artykuły złożone:
 
 Karolina M. Hess, The Idea of Ideoplasty and Occult Phenomena in the Theoretical and Empirical Research of Julian Ochorowicz, “ Preternature: Critical and Historical Studies on the Preternatural” 2017. ISSN 2161-2196, E-ISSN 2161-2188. 
 
 Karolina M. Hess, Romanticism and National Messianism in Theosophical Milieus in Poland Before World War II – an Overview [w:] Studies on Western Esotericism in Central and Eastern Europe, N. Radulović, K.M. Hess red., CEU Press, Budapest (plan. 2017).